Provenance deel I

Piet en Dina

De vroegst bekende eigenaars van het schilderijtje “Plaggenhut met stokken” zijn Piet en Dina van Haren. Reeds ver voor de tweede wereldoorlog hing dit schilderijtje in hun keuken.
Piet en Dina waren “gewone” mensen. In hun jonge jaren, ca. 1900 – 1930, was Piet tuinman (en koetsier?) en Dina huishoudster, beiden in dienst bij een rijke familie in Culemborg. Ze woonden in het diensthuisje bij de villa ’s Heerenhof te Culemborg.

Nu, ca. 1940, woonden ze in het huisje Bagatelle (op een steenworp afstand van ’s Heerenhof) waar Piet een kwekerij had. Regelmatig kwam Heleen op bezoek, een statige dame. Ook een zekere “tante Jo”, kwam regelmatig bij Piet. Zij trok nogal bekijks met haar grote auto met chauffeur. Deze bezoekjes gingen door, ook nadat Dina overleden was.
Verder was er nog iets met een museumdirecteur uit Den Haag en een scheiding, maar veel verder kwam ik niet.

Nu rijst natuurlijk de vraag “Hoe kwamen Piet en Dina aan het schilderijtje?”
Gelukkig was het antwoord hierop eenvoudig te krijgen via een (inmiddels bejaarde) dochter van Piet en Dina. Zij vertelde dat haar ouders het van “de rijke familie” gekregen hadden. Navraag in Culemborg leverde op dat deze familie “Van Hoytema” en/of “Canter Cremers” was.
Verdere vragen die beantwoord moesten worden zijn “Wie is Heleen?”, “Wie is tante Jo?”. Maar ook “hoe zit dat met die museumdirecteur?” en wie woonde er in de villa ’s Heerenhof?

Deel II, Canter Cremers, Van Hoytema, Wijsenbeek

In eerste instantie ging ik natuurlijk op zoek naar de bewoners van de villa ’s Heerenhof waar Piet werkte. Via een boekje met oude ansichtkaarten vond ik een ansichtkaart met daarop een foto van de villa. Er stond bijgeschreven dat de villa ’s Heerenhof gebouwd was voor de familie Canter Cremers (1910). Ook kwam ik de naam Van Hoytema regelmatig tegen, al of niet in combinatie met de naam Canter Cremers. Het leek wel of beide families met elkaar verweven waren. Dit werd me later pas goed duidelijk toen ik de familiegraven bezocht. De Van Hoytema’s en Canter Cremers liggen in dezelfde graven. Dit zou mijn speurtocht er niet makkelijker op maken, er zou gemakkelijk naamsverwarring op kunnen treden.

Een snelle speurtocht op het internet leverde weinig op. De naam Van Hoytema was veelvuldig te vinden, maar nergens een stamboom. Van de Canter Cremers was praktisch niets te vinden. Wel stuitte ik op de naam Wijsenbeek die ook in verband gebracht werd met de Van Hoytema’s en Canter Cremers. Gelukkig was over deze familie wel het een ander te vinden dankzij de uitvoerige geschiedschrijving over joodse families.

De Van Hoytema’s waren een rijke en vooraanstaande familie in Culemborg. Binnen de familie waren ook kunstliefhebbers. Zo heeft Daniël van Hoytema indertijd de bekende schilder Springer opdracht gegeven een schilderij te maken van zijn fabriek aan de Veerweg te Culemborg.

Na veel speurwerk kwam ik erachter met wie Heleen getrouwd was. In de krant had gestaan dat Dhr. Van Hoytema, toen hij het nieuws van de bruiloft vernam, de straat opgelopen was en er schande van had gesproken dat “een hunner trouwde beneden haar stand, en dan nog wel met een jood”. Ook hieruit blijkt de verwevenheid tussen beide families daar de bruid Heleen van haar achternaam Canter Cremers heet! Zij trouwde in 1938 met Louis Wijsenbeek, de voormalige directeur van het Gemeentemuseum in Den Haag.