|
|
 Röntgen
Begin oktober 2004 zijn er een drietal röntgenfoto's gemaakt van
het schilderijtje "Plaggenhut met stokken".
Twee foto's van alleen de schildering, (met verschillende
bestralingsintensiteit) en één van het gehele schilderij
inclusief lijst.
Omdat ik zelf geen röntgenfoto's kan scannen heb ik er één achtergelaten
bij Dhr. van 't Riet, die hij later gedigitaliseerd nastuurde. Dit is de
enige röntgenfoto die ik hier kan laten zien. (De andere twee foto's
zijn vrijwel identiek en zodoende van weinig nut).
Uit een eerste analyse van de röntgenfoto's blijken er drie zaken
in het oog te springen:
1. De dikte
2. De weefselstructuur
3. Een onderliggende compositie?
1. De dikte
Vóór het maken van de eerste röntgenfoto werd gemeten welke
hoeveelheid stralingsenergie benodigd zou zijn om een goede afdruk te
verkrijgen. Het bleek een enorm grote hoeveelheid te zijn, vergelijkbaar
met die om 0,2 mm lood te doordringen.
Met andere woorden; het schilderij was zeer slecht doordringbaar
voor röntgenstraling.
Dit gegeven is met name goed zichtbaar op de röntgenopname waar de houten
lijst ook op staat. De lijst, met een dikte van ca. 5 cm hout, is
volledig zwart (overbelicht) terwijl de afbeelding zelf goed zichtbaar en
contrastrijk is.
De totale dikte van het schilderijtje is ca 5,5 mm waarvan het leeuwedeel
ingenomen wordt door de steundrager. Deze steundrager, ca 5 mm dik, is van
karton/board en dit materiaal laat röntgenstraling zeer goed door.
De verzwakking kan zodoende alleen door de verflaag veroorzaakt worden.
De meest plausibele verklaring is het gebruik van loodwit, een veel
toegepaste verfsoort waar lood in verwerkt is.
Aangezien loodwit nog geen puur lood is zal de laag loodwit zeker meer dan
0,2 mm dik zijn.
De (waarschijnlijke) aanwezigheid van loodwit is geen reden om het werk niet
aan Van Gogh toe te kunnen schrijven. In bekende werken van zowel vóór als
ná zijn Drentse periode komt loodwit voor.
De aanwezigheid van loodwit is echter ook geen pro argument omdat
loodwit veel toegepast werd toentertijd.
2. De weefselstructuur
De, voor mij, meest verrassende ontdekking was de aanwezigheid van een
weefselstructuur. Met het schilderij in de lijst was het immers onmogelijk
te zien wat het materiaal van de drager (niet de steundrager) was.
Op onderstaande uitsnede van de röntgenfoto is de weefselstructuur duidelijk zichtbaar.
De aanwezigheid van een weefselstructuur betekent nog niet dat de drager
daadwerkelijk weefsel is. Eind negentiende eeuw was er namelijk ook
papier in de handel verkrijgbaar wat voorzien was van een weefselstructuur.
Er was maar één manier om zekerheid te verkrijgen, het schilderij moest
uit de lijst. Dit heeft zoveel nieuwe gegevens opgeleverd dat ik hier een
aparte sectie "Drager" aan ga wijden.
3. Een onderliggende compositie?
De röntgenfoto komt in grote lijnen overeen met de normaal zichtbare
compositie van "Plaggenhut met stokken".
Er is een duidelijk contrast tussen de lucht enerzijds en de hut en de aarde
anderzijds. Dit contrast wordt niet veroorzaakt door de kleur van de
verf maar door de soort verf. Ook de dikte van de verflaag is van invloed.
Met het blote oog is goed zichtbaar dat de verf van de lucht zeer dik is
opgebracht, dit komt overeen met de schilderstijl van Van Gogh. (Zie .....)
Wat opvalt is dat het lijkt alsof er een eerdere compositie aanwezig is.
Een compositie van dezelfde hut maar dan schuin van achteren bekeken in plaats
van vanaf de voorkant. Dit wordt veroorzaakt door het donkere driehoekige vlak
aan de linkerzijde wat de achterkant van de hut lijkt te zijn. De gekromde lijn
die de rechterkant van de driehoek begrenst is in het schilderij nergens terug
te vinden, zelfs tegenstrijdig qua aanwezigheid.
Teneinde zekerheid te verkrijgen omtrent deze eerdere compositie zou een CT-scan
benodigd zijn die de afzonderlijke verflagen laagje voor laagje zichtbaar maakt.
Stel dat er inderdaad een eerdere compositie aanwezig is, zou deze compositie dan
nog wel kenmerkend zijn voor wat we weten van "De eerste studie"?
Zoals beschreven in de sectie "Compositie" refereerde Van Gogh aan het schilderij
"Avond" van J. Dupré bij het maken van zijn "eerste studie", laten we die
nu eens naast de röntgenfoto zetten.
Verdere woorden hieromtrent lijken me overbodig.
Ook de eventuele aanwezigheid van een eerdere compositie is geen reden om het
werk niet aan Van Gogh toe te kunnen wijzen. Uit röntgenfoto's is gebleken
dat hij vaker eerdere composities veranderde en aanpaste.
Er is waarschijnlijk meer informatie te vergaren uit de röntgenfoto's.
Hier gaat echter eerst de nodige studie aan vooraf. Voor de resultaten
moet u dus nog even geduld hebben.
Plaggenhut met stokken & Vincent van Gogh - door Carl & Ans 2003-2005.
|
Röntgenopstelling
(klik voor vergroting)
Of er naast loodwit ook andere verfsoorten bestonden die
zware metalen bevatten weet ik niet.
Hier heb ik (nog) geen onderzoek naar verricht.
Röntgenfoto
(klik voor vergroting)
|
