|
|
 Wetenschap
Authentificatie
Toen ik als buitenstaander met de kunstwereld te maken kreeg, dacht ik dat
het vrij simpel zou zijn om een gefundeerd oordeel over het schilderijtje te krijgen.
In mijn onschuld ging ik er van uit dat de Van Gogh-experts in één oogopslag zouden zien
of het schilderij authentiek is of niet. Helaas weet ik nu beter.
Er zijn experts die inderdaad met één oogopslag (zelfs aan de hand van een foto) oordelen.
Of dit oordeel juist is, is vers twee.
Zelfs de experts zijn het regelmatig niet met elkaar eens of een bepaald schilderij
aan Vincent van Gogh toegeschreven moet worden. Dit is niet alleen voor nieuwe 'ontdekkingen'
het geval, maar ook voor werk wat reeds in musea hangt. (Zoals bij de Japanse ”Zonnebloemen”
en het recent ontdekte "Huizen bij Den Haag".)
Ik las ooit een artikeltje met de veelzeggende engelse titel "Who's eyes do you believe?"
Dit nu, is exact de kern waar alles om draait. Deze "welles/nietes"-situatie wordt in stand gehouden
doordat het niet 100% te bewijzen is dat een schilderij authentiek is. Daarentegen is het
soms wel te bewijzen dat een schilderij niet-authentiek is.
Expertise & Wetenschap
Een expertise is te omschrijven als een bewijsvoering die eenieder overtuigd. Wetenschappelijk
onderzoek is hiertoe het meest geëigend. Vage zaken als "stilistische verschillen", "factuur"
e.d. zijn hiertoe minder geschikt omdat zij onderwerp van discussie kunnen zijn. Gebruik van
dit soort termen is echter wel geschikt om onkunde te maskeren en toch respect af te dwingen.
Van Dantzig-methode
De, voorzover ik weet, enige persoon die geprobeerd heeft het oeuvre van Van Gogh
wetenschappelijk te benaderen is Dhr. van Dantzig. Hij heeft hiertoe een lange lijst van
kenmerken opgesteld van de bekende werken. Indien 75% van deze kenmerken positief bevonden
wordt dan kan men aannemen dat het een authentiek werk betreft. Deze methode is niet
waterdicht maar geeft wel een aardige inschatting.
Verfonderzoek
Middels verfonderzoek is te achterhalen welke pigmenten er toegepast zijn in het
schilderij. Vervolgens wordt bekeken of deze pigmenten in de periode waarin het werk geacht wordt
geschilderd te zijn reeds bestonden. Daarnaast kan onderzocht worden of deze pigmenten voorkomen
in bekend werk van dezelfde periode. Bestond een bepaald gevonden pigment nog niet, dan
is het duidelijk; "Niet authentiek". Komen de gevonden pigmenten voor in vergelijkbare
bekende werken dat is het bewijs nog niet rond, maar het argument is wel sterk.
(De kosten van verfonderzoek zijn ongetwijfeld hoog, daarom kan ik PMS niet op deze
manier laten onderzoeken. Tevens heb je natuurlijk referentiemateriaal nodig).
Ingesloten objecten
Tijdens het schilderproces, met name in de buitenlucht, kunnen er diverse objecten
ingesloten worden in de nog natte verf. Te denken valt aan:
- zandkorrels
Een tijdje geleden zag ik op TV een zandverzamelaar. Het blijkt dat iedere
plek ter wereld zijn eigen specifieke soort zand heeft. Hiermee zou bijvoorbeeld
aangetoond kunnen worden dat “Plaggenhut met stokken” niet in Drenthe geschilderd kan
zijn. Ik weet niet wat de mogelijkheden precies zijn, indien iemand dit wel weet,
dan hoor ik dat graag.
- stuifmeel
Deze tip kreeg ik van iemand tijdens de tentoonstelling "Verloren Vondsten". Indien
stuifmeel van een bepaalde soort geindentificeerd kan worden is er een hoop meer te
vertellen over jaargetijde en plaats van schilderen. Ook hier weet ik verder niets
van, uw tips zijn van harte welkom.
- vingerafdrukken
Tijdens mijn speurtocht stuitte ik op een artikel in het tijdschrift Disipientia
omtrent vingerafdrukken in werken van Van Gogh. Het Kröller Müller Museum heeft
diverse werken waar vingerafdrukken in voorkomen.
Ook op de studie voor “De aardappeleters” is een vingerafdruk gevonden.
In het verlengde hiervan kan ook gedacht worden aan penseelafdrukken. Het lijkt
me dat een penseel op een unieke wijze slijt waardoor de achtergelaten structuur
van de verflaag eveneens uniek is. Hoewel misschien vergezocht, zou diepgaand onderzoek
iets op kunnen leveren.
DNA onderzoek
Ik acht het zeer wel mogelijk dat binnen afzienbare tijd DNA-onderzoek naar voren
komt en van doorslaggevende betekenis zal blijken te zijn bij de authentificatie van schilderijen.
Het detecteren van DNA op het schilderij lijkt een groot probleem te vormen maar dit
hoeft niet zo te zijn.
In de vliegtuigindustrie mogen kunstoffen die nog verlijmd moeten worden
absoluut niet zonder handschoenen aangeraakt worden. Waarom niet?
Omdat bij alles wat men aanraakt een beetje huidvet achterblijft op het object.
In het geval van een schilderij wordt het papier of doek door de kunstschilder
gemanipuleerd voordat er aan het schilderen begonnen wordt. Het huidvet zal
nadien bedekt worden door de verf. Dit hoeft echter geen probleem te zijn.
De vragen die resteren zijn:
- Is huidvet te traceren onder een bestaande verflaag zonder deze wezenlijk te beschadigen?
Ik denk dat dit met microscopische naalden mogelijk moet zijn.
- Is de hoeveelheid huidvet die verkregen kan worden voldoende om het DNA te isoleren?
Hierop moet ik het antwoord (nog) schuldig blijven.
Plaggenhut met stokken & Vincent van Gogh - door Carl & Ans 2003-2005.
|
De Yasuda zonnebloemen
Huizen bij Den Haag
Dhr. M.M. van Dantzig
(1903-1960)
|
